امروز جمعه, 01 تیر 1397 - Fri 06 22 2018

منو

نگاهی اجمالی بر مبارزات سياسى امام حسين (ع) در زمان معاويه

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

امام حسن(علیه السلام)در اثر توطئه اى شوم كه از سوى معاويه تدارك ديده شد به شهادت رسيد و جلوه هاى شكوهمند امامت در ديگر يادگارفاطمه و على عليهماالسلام متجلى گشت. استبداد اموى جهت هدم امامت راستين و ياران دلباخته آن عزم را دو چندان كرد و با تهديد و ارعاب و ترفندهاى عوامفريبانه به نابودى مكتب و راه امام على و فرزندانش عليهم السلام همت گماشت. بدين جهت، رهبرى و هدايت امت شرايط دشوار و طاقت فرسايى يافت. دوران دهساله امامت ابى عبدالله(علیه السلام) بيانگر مواضع وبرنامه هاى آن حضرت در مقابل اين تحولات است كه پيامها و درسهاى ارزشمندى را فرا راه عاشقانش قرار مى دهد و از سوى ديگر، سيره اخلاقى تربيتى آن بزرگوار را ازذخائر ازرشمند جهان اسلام و ازبايسته هاى پژوهشى است كه بخش مهمى از آن ظهور و درخشش همين دوران مبارك است. نوشته حاضر نگاهى است اجمالى به يكى از مواضع و ابعاد زندگى سياسى آن حضرت با عنوان «مبارزات امام حسين(علیه السلام)در دوران معاويه كه محورهاى زير بيانگر جوانب آن مى باشد.
 


اعلام منشور ولايت در سرزمين منا
شيعيان امام على(علیه السلام)روزهاى سختى را در حكومت معاويه سپرى مى كردند. تعداد زيادى از آنان توسط معاويه به شهادت رسيده وبسيارى ديگر فرارى يا منزوى و در اضطراب و نگرانى به سرمى بردند. در منابر و اجتماعات اهانت به امام على(علیه السلام) به صورت رسمى رواج يافته بود و دلهاى عاشقان و دوستداران اميرمومنان راسخت جريحه دار كرده بود. اكنون ديدگان به سوى امام حسين(علیه السلام)دوخته شده و منتظر رهنمودهاو دستورهاى آن حضرت است تا اين سكوت مرگبار را بشكند و راهى به سوى افقهاى حقيقت بگشايد. امام حسين(علیه السلام)همراه عبدالله ابن عباس و عبدالله ابن جعفر حج مى گذارد. در سرزمين منى فرصتى دست مى دهدتا امام(علیه السلام)از اصحاب پيامبرو شيعيان و نيك مردان انصار دعوت كندو حقايق را براى آنان بازگو كند. بيش از هفتصد تن گرد امام اجتماع مى كنند كه دويست نفر آنان از اصحاب پيامبرند. حضرت بپاخاست و پس از حمد وثناى الهى، فرمود: «اين تجاوزگر(معاويه)برما و شيعيان ما سختيها و ناملايماتى روا داشته است كه خود دانسته و ديده ايد يا به شما رسيده است. مى خواهم از شما درباره حقيقتى جويا شوم. اگر راست گفتم، آن را تصديق كنيد و در صورتى كه خلاف گفتم،مرا تكذيب كنيد. سخنم را بشنويد و گفتارم را بنويسيد. سپس هنگامى كه به سوى شهرها و قبايل خويش بازگشتيد، هر آن كس را كه مورد وثوق و اطمينان دانستيد به آنچه از حقوق ما مى دانيد، دعوت كنيد. من از آن مى ترسم كه حق ولايت از بين رود و مغلوب گردد،اگرچه خدا نور خويش را به رغم خواست كافران، غالب خواهدگردانيد.»
سپس آنچه از قرآن و سنت پيامبر(ص)درباره پدر و مادرش واهل بيت(عليهم السلام )بود، براى آنان قرائت كرد. همگى گفتند: «اللهم نعم قد سمعنا و شهدنا» ; همين طور است ما خود شنيديم و افراد مورد اعتماد براى ما آنچه فرموديد، نقل كردند.
سپس حضرت فرمود: «شما را به خدا سوگند مى دهم آيا مى دانيد كه پيامبر(ص) على(علیه السلام)را در غدير خم به امامت منصوب كرد و مردم رابه ولايت او فرا خواند و دستور داد كه اين پيام را حاضران به غايبان برسانند؟» همگى گفتند: «بلى ما شنيديم.» (1)
بدين ترتيب، امام(علیه السلام)در آن اجتماع بر حقيقت امامت تاكيدورزيده و رسالت و مسووليت خواص را براى ترويج مكتب اهل بيت(عليهم السلام)و مبارزه با استبداد اموى ترسيم كرد. سخنرانى حضرت در مسجد پيامبر(ص)نيز در همين راستا است. مرحوم مجلسى مى نويسد: به معاويه گفتند: ديدگان به سوى حسين(علیه السلام)است. كارى كن كه اومنبر رود و خطابه ايراد كند; از چشم مردم خواهد افتاد; زيراتوانايى خطابه ندارد. معاويه گفت: اين را درباره برادرش حسن ابن على تجربه كردم، به رسوايى مامنجر شد.
سرانجام اصرار زياد مردم باعث شد از امام حسين(علیه السلام)بخواهد به منبر رود و با مردم سخن بگويد. حضرت سخنرانى خود را با حمدوثناى الهى آغاز كرد. دراين حال مردى گفت: كيست كه خطابه مى كند؟ حضرت فرمود: ماييم حزب پيروز الهى و عترت رسول خدا كه نزديكترين فرد به او هستند و اهل بيت پاكيزه او ويكى از دو چيز گرانبها كه عدل قرآن قرار داده شده، همان كتاب كه باطلى از پيش رو و پشت سر اوراه نمى يابد، آگاه به تاويل قرآن و روشنگر حقايق آن هستيم. مارا اطاعت كنيد كه اطاعت ما واجب است; زيرااطاعت ما مقرون به اطاعت خدا و رسول او گشته است. خداوند متعال مى فرمايد: «اطاعت كنيد خدا و رسول او و صاحب فرمان از خودتان را و هرگاه در چيزى نزاع داشتيد، آن را به خدا و پيامبر بازگردانيد. اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد، اين براى شما بهتر وعاقبت و پايانش نيكوتر است.» (2)
و فرموده: «هنگامى كه خبرى از پيروزى يا شكست به آنها برسد،آن را شايع مى سازند در حالى كه اگر آن را به پيامبر و پيشوايان كه قدرت تشخيص كافى دارند. بازگردانند از ريشه هاى مسايل آگاه خواهند شد و اگر فضل و رحمت خدا برشما نبود، جز عده كمى همگى از شيطان پيروى مى كرديد.» (3)
شما را برحذر مى دارم ازاين كه به نداى شيطان گوش فرادهيد; زيرا شيطان دشمن آشكار شما است. و در آن صورت از دوستان شيطان خواهيد شد. دوستانى كه شيطان به آنان مى گويد: امروز هيچ كس ازمردم بر شما پيروز نمى گردد و من همسايه شما هستم اما هنگامى كه دوگروه(كافران و مومنان مورد حمايت فرشتگان در جنگ بدر)دربرابر يكديگر قرار گرفتند، به عقب برگشت و گفت: من از شما بيزارم. (4) كه در اين صورت «مثل كافران جنگ بدر»مورد ضربه شمشيرها و نيزه ها «از سوى ملائكه » قرار خواهيد گرفت و در آن هنگام ايمان فردى كه از پيش ايمان نياورده است ياكارنيكى را انجام نداده است نفعى به او نخواهد رساند.
در اين موقع، معاويه گفت: «حسبك يا اباعبدالله فقد ابلغت »; كافى است اى اباعبدالله، حق سخن را ادا كردى. (5)

اعتراض به ولايتعهدى يزيد
معاويه تصميم به ولايتعهدى يزيد گرفت. راهى حج شد; به مدينه آمد و از مردم براى او بيعت گرفت. سپس منبر رفت و يزيد را اين چنين ستود: يزيد دانا به سنت و قرآن شناس است و حلم و بردبارى اش برسنگهاى سخت افزون است. امام حسين(علیه السلام)برخاست و پس از ستايش خدا و درود بر پيامبر(ص)فرمود: هرگز سخنورى هرچند سخن به تفصيل گويد نتوانسته است حق اندكى ازصفات ممتاز پيامبر(ص)را ادا كند. اى معاويه! از واقعيت دورمانده اى، سپيده صبح تاريكى شب را رسوا ساخته و نور خورشيد پرتوروشنايى چراغ را بى فروغ ساخته است. در برترى برخى سخن به زياده گفتى و در گزينش عده اى حق ديگران را ضايع كردى و از بيان فضيلت صاحبان آن بخل ورزيدى و بيش از حد ستم رواداشتى. نشد كه اندكى از فضيلت صاحبان حق را بپردازى و در همان حال شيطان بهره فراوان و نصيب كامل خويش را برنگيرد. دانستم آنچه درباره يزيد از سياستمدارى و كمالش گفتى، مى خواهى مردم را بااين سخنان به اشتباه اندازى. گمان مى كنى انسانى ناشناس و دوراز چشم مردم را تعريف مى كنى و از آنچه فقط خودت به آن دست يافته اى، خبر مى دهى. «فخذ ليزيد فيما اخذبه من استقرائه الكلاب المتهادشته عندالتحادش و الحمام السبق لاترابهن و القيناث ذوات المعازف وضروب الملاهى تجده ناصرا» ; وهمين كارهايى كه يزيد كرده، بگير; همين كه سگان را به حال پارس و گلاويزى مى خواند و كبوتران بازى را به سوى همقطارانش و نيز كنيزكان آوازه خوان و انواع بيهوده گرى و هوس بازى هايش كافى است كه تو را در وصف خويش يارى كرده باشد.
سپس فرمود: قصدى را كه براى ولايتعهدى يزيد دارى فروگذار ورهاكن، چه نيازى دارى كه افزون برهمه كارهاى بدى كه كرده اى بااين گناه نيز خدا را ملاقات كنى. (6)

افشاى جنايات معاويه
جهت ديگرى كه بيانگر مبارزات آن حضرت است نامه اى است كه درآن جنايات معاويه و ستمگرى هايش شمارش كرده، حكومت معاويه رافتنه اى سهمگين بر امت قلمداد مى كند. قسمتى از آن چنين است: مگرتو نبودى كه حجر و ياران عابد و خاشع حق را كشتى، همانان كه ازبدعت ها نگران و بى تاب مى گشتند و امر به معروف و نهى از منكرمى كردند؟ آنان را پس از تعهدات محكم و تضمين هاى مطمئن به طرزظالمانه و تجاوزكارانه كشتى، در برابر خدا گستاخى ورزيدى و عهدو پيمان الهى را سبك شمردى. مگر تو قاتل عمرو ابن الحمق نيستى،همان كه از زيادى عبادت صورت و پيشانى اش پينه بسته بود؟ او راپس از تعهدات و تضمين هايى كشتى كه اگر به حفاظت شدگان دركوهساران داده مى شد، از قله هاى آن فرود مى آمدند. مگر تونيستى كه زياد را در دوره اسلام به خويشتن منسوب گردانيدى و او را پسرابى سفيان قلمداد كردى، با اين كه رسول خدا(ص)حكم كرده كه فرزندمتعلق به بستر(پدر و مادر)است و پاداش مرد زناكار را سنگ است.
آنگاه او را برمسلمانان مسلط ساختى تا آنان را بكشد و دست وپايشان را قطع كند و بر تنه درخت به دارشان آويزاد؟ پناه برخدا، اى معاويه! گويا تو از اين امت نيستى و ايشان از تونيستند. مگر تو آن خضرمى را نكشتى كه ابن زياد درباره او به توگزارش داده بود داراى دين على(علیه السلام)است; و دين على(علیه السلام) همان دينى است كه پسر عمويش(ص)برآن بود; همان دينى كه تو به نامش به اين مقام نشسته اى; و اگر دين او نبود، بالاترين افتخارات تو واجدادت كوچهاى تابستانى و زمستانى آنان بود و خدا به واسطه مابراى اين كه نعمتى گران ببخشد، سختيهاى آن را از دوشتان برداشت. به من گفته اى كه اين امت را به فتنه مينداز. من فتنه اى سهمگين تر از حكومتت برامت نمى يابم; و نيز گفته اى: به مصلحت خويش و دين و امت محمد(ص)بينديش. به خدا قسم، كارى بهتر ازجهاد عليه تو نمى شناسم. بنابراين، هرگاه به انجام آن اقدام كنم، مايه تقرب به پروردگار من است و در صورتى كه به انجامش نپردازم، از خدا براى حفظ دينم آمرزش مى طلبم و از او توفيق انجام آنچه او دوست مى دارد و مى پسندد، خواستارم.
سپس حضرت در ادامه مى فرمايد: بدان كه خدا را ديوانى است كه هركار كوچك و بزرگ به حساب مى كشد و شمارش مى كند. بدان كه خدافراموش نمى كند كه تو به مجرد گمان افراد را مى كشى و به محض وارد آمدن اتهامى دستگير مى سازى و پسرى را به حكومت نشانده اى كه باده مى نوشد و سگبازى مى كند، تو را مى بينم كه خويشتن به گناه و عذاب در انداخته اى و دينت را تباه كرده اى و رعيت راضايع ساخته اى. (7)

يادآورى رسالت ها
استبداد اموى جامعه اسلامى را دچار فسردگى و ركود كرده، زمينه تجاوز و ستمگريهاى بيشتر آنان گشته بود. هشدار به جامعه ويادآورى رسالتها و مسووليتهاى سنگين آنان از ضرورت هاى فورى آن بود; و چه فردى شايسته تر از ابى عبدالله الحسين(علیه السلام)و چه موقعيتى والاتر از حج.
براين اساس، حضرت در اجتماع شكوهمند مردم در سرزمين منى به سخنرانى پرداخت و وظيفه امر به معروف ونهى از منكر را به مردم و دانشمندان يادآور شد. حضرت در آغاز درباره اهتمام به امر به معروف و نهى از منكر فرمود: اى مردم! از آنچه خدا بدان اولياى خود را پند داده، پندگيريد مانند بدگفتن او از دانشمندان يهود، آنجا كه مى فرمايد: چرا دانشمندان نصارى و علماى يهود آنان را از گفتار گناه آميز وخوردن مال حرام نهى نمى كنند؟ چه زشت است عملى كه انجام مى دادند. (8) و نيز فرموده است: كافران بنى اسرائيل بر زبان داود وعيسى ابن مريم، لعن و نفرين شدند. اين به خاطر آن بود كه گناه وتجاوز مى كردند. تا آنجا كه فرمود: چه بدكارى انجام مى دادند. (9)
خداوند آنها را بدين خاطر نكوهش كرده كه از ستمكارانى كه ميان آنها بودند، كار زشت و فساد مى ديدند و آنها را نهى نمى كردند; زيرا در مال آنان طمع داشته و از قدرت آنان مى ترسيدند با اين كه خداوند مى فرمايد: از مردم نترسيد و از من بترسيد. (10)
سپس عالمان را مورد خطاب قرار داده، مى فرمايد: شما اى جماعت كه معروف به دانش و نامور به خوبى و معروف به خيرخواهى هستيد وبه وسيله خدا در دل مردم مهابتى داريد; شرافتمند از شما حساب مى برد و ناتوان شما را گرامى مى دارد...
من مى ترسم عذابى از عذابهاى الهى برشما فرودآيد; زيرا شماهااز كرامت خدا به منزلتى رسيديد كه برديگران برترى يافته ايد. بندگان مؤمن به خدا، گرامى داشته نمى شوند ولى شما به خاطر خدادر ميان بندگان الهى ارجمنديد. اين در حالى است كه مى بينيد كه پيمانهاى خدا شكسته شده و هيچ عكس العمل و هراسى به خود راه نمى دهيد. براى يك نقض تعهد پدران خويش بى تابى مى كنيد با اين كه تعهدرسول خدا خوار و بى مقدار شده، كورها و لالها و زمين گيرها در همه شهرها بى سرپرست مانده و برآن ها ترحم نمى شود، شما به اندازه مقام و در خور مسووليت خويش كار نمى كنيد و در مقابل كسى كه اقدام مى كند خضوع نمى كنيد. برعكس به سازش و مسامحه با ظالمان خود را آسوده خاطر مى داريدبا اين كه خداوند شما را فرمان داده كه از كار خلاف باز ايستيدو ديگران را نيز نهى كنيد; اما شما غافليد. مصيبت شما از همه مردم بزرگتر است; زيرا در حفظ مقام علما و دانشمندان ناتوان شديد. كاش كوشش مى كرديد. علت اين ناتوانى اين است كه جريان امور و احكام به دست دانشمندان الهى است كه امين برحلال و حرام اويند; ولى اين مقام از شما گرفته شده است. بدين جهت، كه شما ازحق متفرق شديد و درباره روش پيغمبر باوجود دليل روشن دچار اختلاف شديد. اگر براذيت و آزارها شكيبابوديد و در راه خدا مشكلات را متحمل مى شديد، زمام امور الهى به شما برمى گشت و از طرف شما دستور آن صادر مى گشت و به سوى شماباز مى گشت; اما برعكس شما خودتان ستمگران را به جاى خويش جاى داديد و امور الهى را به آنها واگذاشتيد تا به شبهه كاركنند وبه شهوت ها و ميلهاى نفسانى خويش حركت كنند. علت سلطه ستمگران گريز شما از مرگ و خوش بودنتان به زندگى دنيا است كه از شماجدا خواهد شد. (11)
اما متاسفانه اين فريادها و خروشهاى الهى برجان و قلب هاى غافل كارگر نيفتاد و دوباره هركس به انديشه دنيايى خويش مشغول وكارهاى روزمره خويش را استمرار بخشيد و چنان شد كه بنى اميه احكام الهى را تعطيل كردند; نيكمردان تنها مانده ميدان را به شهادت رساندند و تاريخ را براى هميشه سوگمند از بين رفتن حق وعدالت و حاكميت امامت راستين ساختند.

تاكيد براستمرار برائت
معاويه به مروان كه ازكارگزاران حكومتى او بود، نامه نوشت واز او خواست دختر عبدالله بن جعفر را براى يزيد خواستگارى كند. عبدالله تصميم درباره اين موضوع را به دائى فرزند خويش امام حسين(علیه السلام)واگذار كرد. امام فرمود: از خداوند خواستارم كه موردپسندى از آل محمد را براى دختر عبدالله برگزيند. همگى در مسجداجتماع كردند. مروان در حضور مردم گفت: امير مومنان معاويه به من دستور داده كه هرقدر از مهر را كه پدرش بگويد، قبول كنم وتمامى بدهكارى پدرش را بپردازم. افزون آن كه صلح بين دو فاميل نيز برقرار خواهد شد. امام حسين(علیه السلام)پس از حمد و ثناى الهى وبيان فضايل اهل بيت(عليهم السلام)پاسخ داد: اين كه گفتى مهرش هرقدر باشد، معاويه قبول كرده، سوگند به جان خود كه در صورت تصميم، ما برمهر السنه چيزى اضافه نمى كنيم. و اين سخن كه بدهكارى پدرش هرچه باشد، پرداخت مى كند، هيچ گاه زنان مابدهكاريهاى ما را نپرداخته اند; و اما مصالحه و سازش، ما افرادى هستيم كه به خاطر خدا با شما دشمنى كرديم و براى دنيا با شماصلح نخواهيم كرد. خويش نسبى نتوانسته است مانع از اين كار شودتا چه رسد به ازدواج و خويشى سببى.
سپس حضرت دختر عبدالله را به عقد قاسم ابن محمد بن جعفردرآورد و باغى كه خود در مدينه و به نقلى در سرزمين عقيق داشت. به دختر خواهر خويش بخشيد. (12)

پى نوشتها:

1- الغدير، ج 10، ص 161 و 162.
2- نساء، آيه 59.
3- همان، آيه 83.
4- انفال، آيه 48.
5- بحارالانوار، ج 44، ص 205 و206.
6- الغدير، ج 10، ص 161 و 162 و استفاده از ترجمه الغدير، ج 19، ص 250 و 251.
7- الغدير، ج 10، ص 161 و 162 و استفاده از ترجمه الغدير، ج 19، ص 250 و 251.
8- مائده، آيه 63.
9- همان، آيات 78 و79.
10- همان، آيه 47.
11- تحف العقول، ص 240، كلمات امام حسين(علیه السلام).
12- بحارالانوار، ج 44، ص 207.

عباس كوثرى - ماهنامه كوثر شماره

 


 

نظر خود را اضافه کنید.

0
شرایط و قوانین.
  • هیچ نظری یافت نشد



با عضویت در کانال تلگرام سایت جهانی کربلا از آخرین مطالب باخبر شوید .عضویت در کانال تلگرام